Zarys problematyki europejskiej tradycji prawnej 

    
Standardowa wizja stosunku między przeszłością a teraźniejszością sprowadzała się w prawach typu kontynentalnego jeszcze niedawno do ostrego dwupodziału: na epokę przedkodyfikacyjną i pokodyfikacyjną. W wyniku dobrze znanego zjawiska dekodyfikacji podział ten ulega jednak stopniowemu zatarciu. Aktualna metodologia nauk prawnych zarzuca pozytywistyczną cezurę między przeszłością a współczesnością prawa. W jej miejsce wkracza pojęcie tradycji jako współcześnie wciąż jeszcze wiążącej nas przeszłości. Konsekwencją tej sytuacji musi być wzmocnienie związków między historią a dogmatyką prawa. Dotyczy to zwłaszcza zbliżenia między prawem rzymskim a współczesnym prawem prywatnym.

     Obecne znaczenie rzymskiej cywilizacji prawa wykracza jednak poza prawo prywatne. Cywilizacja ta stanowi bowiem również jeśli nie fundament, to w każdym stały punkt odniesienia dla współczesnego prawa konstytucyjnego, administracyjnego, karnego i procesowego, a także – pojmując Imperium Romanum jako poprzednika obecnych procesów unifikacyjnych – międzynarodowego. Z tymi wszystkimi dyscyplinami prawniczymi nowoczesna romanistyka musi prowadzić dialog. Nie powinna ona stanowić na naszym Wydziale eksterytorialnego poselstwa nauk historycznych, lecz raczej jedną z dyscyplin prawniczych, która poprzez refleksję nad wciąż nas wiążącą tradycją wnosi swój wkład do dorobku nauk prawnych.

     Dekodyfikacja zbiega się z procesami europeizacji i globalizacji, zmniejszającymi wagę praw narodowych na korzyść systemów supra- i transnarodowych. Proces europeizacji wpływa nawet na dyscyplinę z definicji narodową, jaką jest historia państwa i prawa polskiego. Interesuje nas ona obecnie przede wszystkim jako historia pewnego szczególnego przypadku państwa europejskiego. Podobnie zresztą powszechna historia państwa i prawa interesuje nas nie jako suma składających się na nią historii narodowych, lecz pod kątem jej aspektów europeizacyjnych i globalizacyjnych. Staram się to realizować w prowadzonym przeze mnie już czwarty rok na WPiA wykładzie specjalizacyjnym „European Legal History”.

     Pracownia Europejskiej Tradycji Prawnej analizuje głębsze przesłanki obecnych procesów integracji publicznego i prywatnego prawa europejskiego. Europejska cywilizacja prawa, wyrastająca z angielskiego common law i kontynentalnego civil law oraz zajmującego pozycję pośrednią prawa państw skandynawskich, przyjmie zapewne niebawem postać tzw. systemu mieszanego. Pracownia łączy więc metodę historyczną z metodą porównawczą, a także z metodami dyscyplin teoretycznych i dogmatycznych. Pojęciem integrującym jest pojęcie europejskiej tradycji prawnej, opartej na prawie rzymskim. Wartość innowacyjna Pracowni polega na tym, że otwiera ona nowy front badań, zorientowanych na współpracę z innymi dyscyplinami prawniczymi. 


Prace Tomasza Giaro na temat europejskiej tradycji prawnej

1. Dogmatyka a historia prawa w polskiej tradycji romanistycznej, Prawo Kanoniczne 37.3-4 (1994) 85-99
2. Lasciamo queste devianze puerili ai tedeschi'. Dogmatica e storia nella tradizione romanistica polacca, Mélanges H. Kupiszewski, Varsovie 1996, 127-143
3. Оставим немцам эти детские отклонения! Догматика и история в польской романистической традиции, Ius Antiquum 18 (2006) 180-191
4. Traditionswerkstatt Rechtsgeschichte, Rechtsgeschichte 1 (2002) 236-237
5. Tradizione giuridica dell’Europa orientale – un epitaffio, Ius Antiquum 14 (2004) 154-164
6. Правовая традиция Восточной Европы: епитафия, Цивилистичес- кие исследования. Ежегодник гражданского права 2 (2005) 127–147
7. Modernisierung durch Transfer – Schwund osteuropäischer Traditionen, w: T. Giaro (ed.), Rechtskulturen des modernen Osteuropa. Modernisierung durch Transfer im 19. und frühen 20. Jahrhundert, Frankfurt a.M. 2006, 275-344; recenzja: Martin Avenarius, Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte GA 125 (2008) 782-788
8. Alt- und Neueuropa, Rezeptionen und Transfers, w: T. Giaro (ed.), Rechtskulturen des modernen Osteuropa. Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen, Frankfurt a.M. 2007, 273-317; recenzja całego tomu: Herbert Küpper, Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte GA 125 (2008) 920-924
9. Roman law always dies with a codification, w: A. Dębiński, M. Jońca (eds.), Roman Law and European Legal Culture, Lublin 2008, 15-26 Pobierz artykuł
10. Cywilizacja prawa rzymskiego i problemy współczesnej romanistyki, Acta Universitatis Wratislaviensis. Prawo CCCV (2008) 69-78
11. Dal soft law moderno al soft law antico, w: A. Somma (ed.), Soft law e hard law nelle società postmoderne, Torino 2009, 83-99. Pobierz artykuł
12. Legal Tradition of Eastern Europe. Its Rise and Demise, w: Comparative Law Review Vol 2, No 1 (2011) SPRING - SPECIAL ISSUE. THE CONSTRUCTION OF LEGAL TRADITIONS http://www.comparativelawreview.com/ojs/index.php/CoLR/index . Pobierz artykuł