Ochrona godności ludzkiej w polskim prawie cywilnym

Projekt badawczy realizuje dr Leszek Bosek z Katedry Prawa Cywilnego (IPC).

Przedmiotem badań jest wpływ konstytucyjnej zasady ochrony godności ludzkiej na instytucje polskiego prawa cywilnego. W świetle regulacji konstytucyjnej ochrony godności z pewnością nie można sprowadzać tylko do ochrony czci czy nawet dóbr osobistych. Godność człowieka w rozumieniu art. 30 Konstytucji RP jest bowiem "źródłem [wszystkich] wolności i praw człowieka", w tym czci chronionej przez art. 47 Konstytucji. Brak gruntownej analizy tej problematyki jest, jak się wydaje, przyczyną zaskakującej rozbieżności pomiędzy doniosłością normatywną i aksjologiczną zasady ochrony godności – właściwie niekwestionowaną w europejskich porządkach prawnych (por. art. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 1 ust. 1 Ustawy Zasadniczej RFN, art. 7 Konstytucji Szwajcarii, art. 3 Konstytucji Włoch, art. 1 Konstytucji Finlandii, art. 10 Konstytucji Hiszpanii, art. 2 Konstytucji Grecji, art. 1 Konstytucji Portugalii czy art. 30 Konstytucji RP) – a ograniczonym w praktyce zakresem jej zastosowania w polskim prawie cywilnym. Dla porównania w literaturze niemieckiej, szwajcarskiej, francuskiej czy włoskiej problematyka ta doczekała się licznych opracowań, co przekonuje o szczególnej wadze tego zagadnienia. Co więcej, wydaje się, że luki istniejącej w polskiej literaturze nie da się zapełnić przez proste przenoszenie na grunt polskiego prawa cywilnego dorobku obcych systemów prawnych, już choćby z uwagi na specyfikę normatywnego ujęcia zasady ochrony godności w Konstytucji RP oraz jej filozoficzno-etyczne uwarunkowania.


Podstawowym celem badań jest sformułowanie jasnych i operatywnych propozycji interpretacyjnych konstytucyjnej zasady ochrony godności oraz granic w jakich ona powinna być respektowana w polskim prawie cywilnym. Badania będą zorientowane na poszukiwanie rozwiązań, które umożliwią uniknięcie sytuacji, w których eksplikowana w Konstytucji RP norma zostanie pozbawiona praktycznego znaczenia w polskim prawie cywilnym lub poddana będzie nadinterpretacji z punktu widzenia interesów przez nią chronionych. Badania będą się koncentrować nie tyle na teoretycznej analizie modeli bezpośredniego stosowania Konstytucji RP - ten problem został w części wyjaśniony w ramach dyskusji o bezpośrednim stosowaniu art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, tj. zasady odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej, ile na możliwie wyczerpującej analizie kluczowych instytucji prawa cywilnego, zorientowanych na bowiązek ochrony godności.

Badania w szczególności obejmą konstytucyjne uwarunkowania ochron dóbr osobistych, których podstawą, jak się wydaje, jest właśnie godność ludzka, oraz problematykę sankcji cywilnoprawnych, w tym odpowiedzialności odszkodowawczej, albowiem sankcje cywilnoprawne są z praktycznego punktu widzenia najistotniejszym instrumentem realizacji konstytucyjnego nakazu "ochrony" i "poszanowania" godności. Z pewnością nie będzie też ani możliwe, ani celowe pominięcie problematyki rodzinnoprawnej, w tym stosunków między rodzicami i dziećmi. Postępujące zmiany w praktyce wykonywania władzy rodzicielskiej zdają się znajdować swoje źródło w rosnącej świadomości o godności i podmiotowości dziecka. Ważnym segmentem badań będzie określenie stosunku prawa cywilnego do postępów biomedycyny, np. patentowania struktur DNA, problematyki eksperymentów, transplantacji czy szerzej granic skuteczności zgody uprawnionego na interwencje biotechnologiczne.

 

 

Dodano: 19.09.2008 13:15:22 has Ostatnio aktualizowany: 19.09.2008 13:16:04